De Aga en de geur van kippers

In de keuken van de oude watermolen van Flatford leerde ik in de Aga, een groot gietijzeren fornuis, havermoutkoekjes bakken, scones, flapjacks en spongecake – mijn absolute favoriet. Ik leerde hoe je kon zien of de spaghetti gaar was door een sliert tegen de tegelwand te gooien, bleef hij plakken, dan was de pasta gaar.
Het inwonende huishoudelijke personeel bestond voornamelijk uit jonge vrouwen zoals ik, die bezig waren aan een tussenjaar. We stonden vroeg op om ontbijt te maken voor de gasten die kwamen landschapsschilderen of natuurfotograferen of voor de scholieren en studenten die biologie kregen in de natuur. De ene dag waren er gepocheerde eieren, de andere dag scrambled eggs en op zaterdag stonden er kippers op het menu. Dat was op mijn wekelijkse vrije dag, dus gelukkig hoefde ik ze niet zelf klaar te maken, maar de vissige, levertraanachtige geur van gerookte haring dreef mij ook op zaterdag al vroeg uit bed.

Thee op het muurtje

Na het ontbijt maakten we de packed lunches klaar die iedereen meekreeg voor in het veld, altijd met een stuk versgebakken taart uit de Aga. Daarna was het pauze. Bij goed weer zaten we buiten op het muurtje tegenover de molen, een mok thee in de hand en de labradors aan onze voeten. Na de afwas en wat licht huishoudelijk werk, waren we vrij tot de avond. Dan liepen we met de honden langs het riviertje de Stour, als het regende met onze Wellies aan. ’s Zomers dwaalden we door de gele korenvelden met de toren van St Mary’s church in Dedham als baken in het landschap.

Leven in een schilderij

Dat landschap kende heel Engeland al lang voordat ik er kwam. Dit was Constable Country. De schilder John Constable (1776-1837) groeide hier op en vereeuwigde de streek op doek. Flatford Mill, de watermolen van zijn vader en Willy Lott’s Cottage – het witgekalkte huisje waar wij op uitkeken vanaf ons muurtje – figureert in zijn beroemdste werken. In het huisje van Willy Lott was het altijd vochtig en je zou er makkelijk reuma kunnen oplopen, maar toch was het een prima plek met een haard zo groot dat je er met zijn vieren rechtop in kon staan. We leefden in het decor van een schilderij.

Rivalen op doek

Al die herinneringen kwamen terug toen wij laatst weer eens met de trein langs Manningtree kwamen, op weg naar Londen voor de dubbeltentoonstelling Turner & Constable, Rivals and Originals.
Rivalen en tijdgenoten: bij zo’n titel vraagt iedere bezoeker zich af wie de betere schilder was; Turner de vernieuwer die het experiment niet schuwt of Constable met zijn lieflijke landschappen.

Barst in het idyllische landschap
Voor mij is Constable de absolute winnaar. Het zien van zijn schilderijen was als een wandeling terug in de tijd. Wie beter kijkt naar het werk van Constable ziet niet alleen lieflijke landschappen, maar een wereld in verandering.
In een film aan het einde van de tentoonstelling zegt kunstenaar en bewonderaar George Shaw het zo: “Het zijn makkelijke schilderijen, maar ze hebben ook iets duisters. Dingen zijn niet zo harmonieus als ze op het eerste gezicht lijken. Ze laten zien hoe de Britse maatschappij van die tijd aan het veranderen is. In het korenveld heerst armoede en aan de horizon doemt oorlog op. En dat zie je in iedere hoek van zijn werk.”

Turner in Dordrecht
Of is Turner tóch de winnaar? Want in Nederland kun je op dit moment geen tentoonstelling zien van John Constable, maar wél van zijn eeuwige rivaal William Turner. In de tentoonstelling Water & Licht in het Dordrechts Museum zijn hoogtepunten te bewonderen van J.M.W. Turner uit het Yale Center for British Art. Nog tot en met 14 juni.